Erven en erfbelasting: regels en keuzes

Erfbelasting in 2026: vrijstellingen en tarieven

Erfbelasting wordt per verkrijger berekend over het erfdeel na aftrek van de toepasselijke vrijstelling. De regels en bedragen horen bij het jaar van overlijden. Onderstaande bedragen gelden dus bij overlijden in 2026.

Voor ouders en kinderen met een beperking bestaan andere vrijstellingen en voorwaarden. Partners die allebei van dezelfde overledene erven kunnen voor de berekening worden samengevoegd. Bekijk het volledige overzicht van erfbelastingvrijstellingen.

Het hogere percentage geldt alleen voor het deel boven de schijfgrens, na aftrek van de vrijstelling. Rekenvoorbeeld: een kind erft € 200.000. Na € 26.230 vrijstelling is € 173.770 belast. De berekening is € 158.669 × 10% plus € 15.101 × 20% = € 18.887,10, vóór afronding op de aanslag. Dit is een vereenvoudigd voorbeeld zonder bijzondere waarderingsregels.

Bron: Belastingdienst: tarieven erfbelasting 2026. Gebruik voor een eigen situatie het officiële rekenhulpmiddel.

Een partner krijgt niet vanzelf de hoogste vrijstelling

Een echtgenoot of geregistreerd partner is in beginsel partner voor de erfbelasting. Voor samenwonenden gelden eigen voorwaarden. Gewoonlijk moet u vóór het overlijden minstens zes maanden meerderjarig zijn, samen ingeschreven staan, een notarieel samenlevingscontract met wederzijdse zorgplicht hebben, geen bloedverwanten in de rechte lijn zijn en geen andere fiscale partner voor deze belasting hebben. Zonder dat contract kan vijf jaar samen ingeschreven staan uitkomst bieden als ook aan de overige voorwaarden wordt voldaan.

Fiscale partner zijn en erfgenaam zijn, zijn twee verschillende dingen. Een samenlevingscontract alleen maakt uw partner niet automatisch erfgenaam; daarvoor kan een testament nodig zijn. Controleer de voorwaarden voor partners voor de erfbelasting en bespreek uw erfrecht met de notaris.

Een nabestaandenpensioen of bepaalde lijfrente kan de partnervrijstelling verlagen. Dit heet pensioenimputatie. In 2026 blijft bij deze vermindering minimaal € 213.915 vrijstelling over. AOW en Anw verminderen die vrijstelling niet. Bron: Belastingdienst: pensioen en partnervrijstelling.

Vóór overlijden plannen: schenken of later laten erven?

Door tijdens uw leven vermogen te schenken, kunt u jaarlijkse schenkingsvrijstellingen benutten en uw latere nalatenschap verkleinen. Dat kan belasting besparen, maar alleen een vergelijking laat zien hoeveel. De tarieven voor schenk- en erfbelasting zijn in 2026 gelijk; de vrijstellingen verschillen. Houd ook rekening met uw eigen financiële zekerheid, de ontvanger, kosten en eventuele gevolgen voor toeslagen.

Bij schenken op papier houdt u het geld voorlopig zelf en ontstaat een schuld. Voor aftrek bij overlijden zijn een notariële akte en jaarlijks werkelijk betaalde rente van minimaal 6% nodig. Een schuld zonder de vereiste rentebetalingen levert dat beoogde erfbelastingvoordeel niet zomaar op. De voorwaarden en voorbeelden staan bij schenken en schenkbelasting.

Schenkingen binnen 180 dagen vóór overlijden tellen doorgaans mee voor erfbelasting. Er bestaan uitzonderingen. Bij overlijden in 2026 is ook de aangiftebehandeling veranderd. Bekijk de actuele 180-dagenregeling.

De erfenis spreiden en een generatie overslaan

Met een testament kunt u rechtstreeks iets aan kleinkinderen nalaten, bijvoorbeeld via een kleinkindlegaat: een vastgelegd geldbedrag of bezit voor een kleinkind. Zo kan een extra vrijstelling worden benut en kan het bedrag buiten een latere erfenis van de tussenliggende generatie blijven. De uiteindelijke uitkomst hangt af van beide nalatenschappen en de regels die dan gelden.

Rekenvoorbeeld voor 2026: u laat een kleinkind € 26.230 na. Zonder andere verkrijgingen of bijzondere omstandigheden blijft dat binnen de kleinkindvrijstelling. Als hetzelfde bedrag anders als extra erfdeel bij een kind volledig in diens 10%-schijf zou vallen, is de belasting daarover € 2.623. Dit is een vergelijking onder die aannames, geen gegarandeerde besparing voor uw familie.

Over een belast erfdeel betaalt een kleinkind 18% of 36%, niet het kindtarief van 10% of 20%. Alles naar kleinkinderen verschuiven is daardoor niet vanzelf gunstiger. Bespreek ook de financiële positie en rechten van uw kinderen, de verdeling en beheer voor minderjarigen. Bronnen: Notaris.nl: kleinkindlegaat en erven door kinderen en kleinkinderen.

Opvullegaat en tweetrapstestament: verschillende keuzes

Een testament kan vastleggen wat uw partner en kinderen krijgen en welke keuzes mogelijk zijn. De langstlevende mag niet zonder grondslag in het testament vrij schuiven met de erfdelen.

Opvullegaat

Een opvullegaat kan de verkrijging van de langstlevende aanvullen om diens hoge vrijstelling te benutten. Dit kan bij het eerste overlijden de gezamenlijke erfbelasting beperken. Vraag ook wat het betekent bij het latere overlijden van de partner: een grotere verkrijging kan dan opnieuw meetellen. Bron: Notaris.nl: opvullegaat.

Tweetrapstestament

Bij een tweetrapsmaking krijgt eerst één erfgenaam de nalatenschap; later gaat wat volgens de testamentvoorwaarden resteert naar een volgende erfgenaam. Een mogelijke toepassing is eerst uw partner en daarna uw kinderen. Dit kan de belastingheffing voor de kinderen uitstellen, maar is geen garantie dat in totaal minder belasting wordt betaald. Ook gebruik van het vermogen en de administratie moeten goed worden geregeld. Bron: KNB-brochure: hoe regel ik mijn testament?.

Laat de notaris de wettelijke verdeling, een opvullegaat en een tweetrapsmaking naast elkaar doorrekenen. Neem daarbij beide overlijdens, waardeveranderingen, pensioenimputatie en de positie van uw partner en kinderen mee. Bespreek uw wensen eerst; kies een constructie pas nadat u de gevolgen begrijpt.

Na overlijden: aangifte en betaalruimte voorbereiden

Bij overlijden op of na 1 januari 2026 is de gewone aangiftetermijn voor erfbelasting twintig maanden. Bij overlijden in 2025 of eerder was die termijn acht maanden. Bij bijzondere situaties gelden aparte regels. Volg de datum in de aangiftebrief en controleer of aangifte nodig is, ook wanneer u geen brief ontvangt.

Een erfenis kan grotendeels uit een woning bestaan terwijl de belasting in geld moet worden betaald. Bespreek tijdig met de executeur of adviseur hoe de aangifte, waardering en betaling worden voorbereid. Bron: Rijksoverheid: erfbelasting en aangiftetermijn.

Testament of wettelijke verdeling

Controleer of er een testament is. Zonder testament bepaalt de wet wie erft. Bij een echtgenoot of geregistreerd partner en kinderen kan de wettelijke verdeling gelden: de langstlevende krijgt de bezittingen en schulden, terwijl kinderen een geldvordering krijgen. Een testament kan andere afspraken bevatten.

Een vordering die nog niet wordt uitbetaald, kan wel gevolgen hebben voor de erfbelasting. Laat daarom niet alleen de verdeling, maar ook de aangifteverplichtingen uitleggen.

Aanvaarden of verwerpen

Beneficiair aanvaarden is niet hetzelfde als vrijblijvend spullen uitzoeken. Laat u uitleggen hoe de erfenis moet worden afgehandeld. Voor beneficiair aanvaarden of verwerpen is een verklaring bij de rechtbank nodig. Gebruik de officiële procedure, geen algemene voorbeeldbrief van internet.

Wat doet een executeur?

Een executeur wordt in het testament benoemd en moet de taak willen aanvaarden. De bevoegdheden hangen af van de benoeming en het testament. Vraag wie de administratie doet, schuldeisers benadert, aangifte regelt en de erfgenamen informeert. Ga er niet van uit dat iedere executeur zonder meer de erfenis mag verdelen.

Praktische bespreekpunten: een overzicht van bezittingen en schulden, lopende betalingen, bewijsstukken, afspraken over informatie aan erfgenamen en een overzicht van gemaakte kosten.

Papieren en digitale administratie

Maak per organisatie een regel met contactpersoon, datum, gevraagde stukken en bevestiging. Denk aan pensioenuitvoerders, bank, verzekeringen, woning en abonnementen. Vraag welke bevoegdheid of documenten nodig zijn voordat u namens de overledene handelt.

Noteer digitale accounts en waardevolle foto’s, maar deel geen wachtwoorden in een gezamenlijke lijst. Bewaar bestanden die u bevoegd mag bewaren voordat een account volgens de aanbieder wordt opgeheven. Toegang tot een account betekent niet automatisch dat alle inhoud uw eigendom is.

De hulplijsten voor administratie en digitale accounts helpen om het werk te verdelen.

Eerst overzicht: een praktisch voorbeeld

Fictief voorbeeld: uw vader is overleden. U ziet € 12.000 op een rekening en een auto, maar weet nog niet welke leningen en rekeningen er zijn. Het zichtbare banksaldo is dus niet hetzelfde als het bedrag dat u kunt erven. Maak eerst met de bevoegde afwikkelaar een overzicht en bespreek uw keuze voordat u geld of spullen verdeelt.

Werk bijvoorbeeld met drie kolommen: bezitting of schuld, bekend bedrag en bewijsstuk. Zet een vraagteken bij onbekende posten. Een nog niet gevonden rekening is geen bewijs dat er geen schuld is.

Zo begint u het gesprek

1. Vraag of er een testament is en wie de afwikkeling mag verzorgen.
2. Vraag welke informatie nog ontbreekt over bezittingen en schulden.
3. Laat uitleggen wat zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden en verwerpen voor u betekenen.
4. Spreek af wie welke taak uitvoert en wanneer de erfgenamen bericht krijgen.

Wilt u uw eigen nalatenschap voorbereiden? Schrijf dan uw wensen en vragen op voor de notaris. Deze pagina behandelt zowel voorbereiding tijdens uw leven als afwikkeling na een overlijden.

Veelgestelde vragen

Hoe kom ik te weten of er een testament is?

Via het Centraal Testamentenregister kunt u nagaan of een overleden persoon een testament heeft laten registreren en bij welke notaris. Het register vertelt niet wat erin staat. Daarvoor kunnen direct belanghebbenden bij de notaris terecht.

Kan ik alvast geld of spullen verdelen?

Doe dit niet zolang uw keuze en bevoegdheid onduidelijk zijn. Handelingen met bezittingen kunnen gevolgen hebben voor het aanvaarden van de erfenis. Vraag eerst aan de notaris wat u in uw situatie wel en niet kunt doen.

Krijg ik bij beneficiair aanvaarden altijd geld?

Nee. Eerst moeten schulden volgens de vereffeningsregels worden afgehandeld. Pas daarna kan een eventueel restant worden verdeeld.

Is er altijd een executeur?

Nee. Een executeur wordt in een testament benoemd en moet de taak aanvaarden. Vraag wie de afwikkeling verzorgt als er geen executeur is.

Uw checklist om af te drukken

Gebruik de knop Afdrukken bovenaan. U kunt ook opslaan als pdf kiezen in het afdrukvenster. De vinkjes blijven op dit apparaat.