Mantelzorg: waar begint u?

Wanneer bent u mantelzorger?

Helpt u een partner, familielid, vriend of buur vanwege ziekte, een beperking of psychische problemen? Dan kan dat mantelzorg zijn. Denk aan begeleiding naar afspraken, administratie, verzorging of steeds beschikbaar zijn als er iets misgaat.

Mantelzorg is onbetaald en niet verplicht. Gewone huishoudelijke taken die huisgenoten onderling verdelen vallen onder gebruikelijke hulp. Bij een aanvraag voor ondersteuning kijkt de gemeente naar wat u en uw omgeving kunnen doen. Vertel daarbij ook wat u niet kunt volhouden.

Bron: Rijksoverheid: wanneer bent u mantelzorger?

Als de zorg u te veel wordt

Slecht slapen, veel piekeren, aanhoudende vermoeidheid en moeite met concentreren kunnen signalen van overbelasting zijn. Misschien merkt u vooral dat u geen tijd meer heeft voor herstel, werk of andere mensen. Zulke klachten kunnen ook een andere oorzaak hebben. Bespreek klachten met uw huisarts.

Vraag daarnaast een mantelzorgconsulent om mee te kijken naar de zorg die u geeft. Benoem welke taken te zwaar zijn en op welke momenten vervanging nodig is. U hoeft niet eerst uit te vallen voordat u om ondersteuning vraagt.

Bron: MantelzorgNL: overbelasting herkennen en hulp vragen

Wie helpt u met welke vraag?

U hoeft niet zelf alle regelingen uit te zoeken. Deze mensen kunnen met u meedenken:

Zorgt u voor iemand met dementie? Vraag de huisarts of wijkverpleegkundige naar een casemanager dementie. Deze vaste begeleider ondersteunt zowel uw naaste als de mantelzorgers bij vragen en het regelen van zorg.

Bronnen: MantelzorgNL over de mantelzorgconsulent, cliëntondersteuner, mantelzorgmakelaar en casemanager dementie.

Bereid een gesprek over hulp voor

Bespreek eerst met uw naaste welke hulp welkom is en wat diegene zelf wil blijven doen. Maak vervolgens een kort overzicht voor het gesprek met de gemeente, het steunpunt of de zorgverlener:

1. Wat doet u? Noteer de taken, hoe vaak ze terugkomen en of u ook 's nachts nodig bent.
2. Wat lukt niet meer? Denk aan zwaar tillen, voortdurend bereikbaar zijn, vervoer of administratie.
3. Welke hulp is er al? Schrijf op wie betrokken zijn en welke gaten er nog in de planning zitten.
4. Wat wilt u veranderen? Vraag concreet om bijvoorbeeld hulp bij een aanvraag, een middag vervanging of een gesprek over dagopvang.
5. Wat gebeurt er na het gesprek? Vraag wie contact opneemt, wanneer u iets hoort en wie u kunt bellen als de situatie verandert.

Een cliëntondersteuner kan u helpen het gesprek voor te bereiden en meegaan. Voor het onderzoek naar ondersteuning vanuit de Wmo kunt u deze hulp gratis bij de gemeente vragen. Bespreek ook de wensen van uw naaste: neem alleen taken over waarbij hulp nodig en welkom is.

Wilt u het opschrijven? Gebruik de bestaande printbare hulplijsten. Meer uitleg staat in het stappenplan voor een Wmo-aanvraag.

Bron: Rijksoverheid: ondersteuning bij een Wmo-aanvraag

Verdeel de taken en maak haalbare afspraken

Vraag mensen om een afgebakende taak. “Kun jij elke dinsdag de boodschappen doen?” maakt duidelijker wat nodig is dan “Kun je wat vaker helpen?”. Iemand die verder weg woont kan misschien afspraken plannen of administratie uitzoeken.

Leg per taak vast wie deze doet, wanneer en wie kan invallen. Spreek ook af op welke momenten u niet beschikbaar bent. Bespreek handelingen waarover u twijfelt, zoals iemand verplaatsen of helpen met medicatie, met de betrokken zorgverlener voordat u ze overneemt.

Is er onenigheid binnen de familie? Vraag een mantelzorgconsulent of cliëntondersteuner om te helpen bij het gesprek. Maak de verdeling bespreekbaar vanuit wat nodig en haalbaar is.

Regel vervanging: thuis, overdag of met logeeropvang

Als iemand tijdelijk uw zorgtaken overneemt, heet dat vervangende zorg of respijtzorg. Dat kan eenmalig zijn of op vaste momenten. Bespreek welke vorm past:

• Bij uw naaste thuis: iemand uit uw omgeving, een vrijwilliger of een beroepskracht neemt afgesproken taken over.
• Overdag buitenshuis: bijvoorbeeld dagopvang die aansluit bij de begeleiding en verzorging die nodig zijn.
• Ook 's nachts: uw naaste verblijft tijdelijk op een passende logeerplek.

De vergoeding hangt af van de zorgsituatie. Vraag de gemeente naar mogelijkheden vanuit de Wmo. Krijgt uw naaste zorg vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz)? Bespreek vervanging dan met het zorgkantoor. Sommige aanvullende zorgverzekeringen vergoeden vervangende zorg. Controleer de polisvoorwaarden.

Vraag vóór het vastleggen welke toestemming nodig is, wat vergoed wordt en welke kosten u zelf betaalt. Beschikbaarheid moet u bij de aanbieder navragen. Bespreek ook vervoer, kennismaking en de overdracht van de zorg.

Bronnen: MantelzorgNL: vormen en vergoeding van vervangende zorg en Regelhulp: logeeropvang.

Welke hulp is gratis en welke vergoeding bestaat er?

Onafhankelijke cliëntondersteuning is gratis. Voor een mantelzorgmakelaar hangt de vergoeding af van bijvoorbeeld uw gemeente, aanvullende verzekering of werkgever. Vraag vooraf wie betaalt en of u zelf een rekening krijgt.

Een mantelzorgwaardering vraagt u aan bij de gemeente waar de persoon voor wie u zorgt woont. Dit kan een bedrag, activiteit of kortingspas zijn. De voorwaarden verschillen per gemeente; controleer ook de aanvraagperiode. Het is geen vast landelijk salaris voor mantelzorg.

Een persoonsgebonden budget (pgb) is een budget waarmee iemand zorg inkoopt. Wordt u daaruit betaald, dan bent u voor die afgesproken zorg een betaalde zorgverlener met bijbehorende verantwoordelijkheden. Vraag vóór u afspraken maakt naar de voorwaarden en mogelijke gevolgen voor uw eigen situatie.

Lees verder over ondersteuning en vergoeding bij mantelzorg en het persoonsgebonden budget.

Bronnen: Rijksoverheid over mantelzorgwaardering en het verschil tussen mantelzorg en betaalde zorg. Voor cliëntondersteuning en de mantelzorgmakelaar staan de bronnen bij de uitleg hierboven.

Combineert u mantelzorg met werk?

Bespreek op tijd welke momenten lastig zijn en welke afspraken kunnen helpen, zoals aangepaste werktijden. Soms is kortdurend of langdurend zorgverlof mogelijk. Of u daarvoor in aanmerking komt hangt af van de situatie. Ook uw cao of personeelsregeling kan afspraken bevatten.

Vraag vóór het opnemen van verlof naar de voorwaarden en de gevolgen voor uw loon. Ga niet uit van volledige doorbetaling.

Bronnen: Rijksoverheid over zorgverlof aanvragen en zorgverlof en salaris.

Wat als u zelf ziek wordt of onverwacht weg moet?

Maak samen een plan voor uw afwezigheid. Noteer wie de eerste contactpersoon is, wie kan invallen en hoe een vervanger bij de noodzakelijke informatie komt. Bewaar dit overzicht op een afgesproken plek en deel persoonlijke en medische informatie alleen met mensen die deze voor de zorg nodig hebben. Neem daarin op:

• de dagelijkse taken die niet kunnen wachten;
• de betrokken zorgorganisatie en de afgesproken contactnummers;
• waar actuele zorgafspraken en instructies van zorgverleners staan;
• wie toegang tot de woning kan regelen, als dat nodig is.

Bespreek het plan ook met de bestaande zorgverlener. Is uw uitval al een feit? Vertel die zorgverlener en de gemeente of het zorgkantoor welke zorg nu ontbreekt en vanaf wanneer. Een vooraf gemaakt plan is nog geen bevestiging dat vervangende zorg beschikbaar is.

Regel digitale zaken met toestemming

Helpt u met aanvragen of digitale post? Geef elkaar geen DigiD-wachtwoord of pincode. Voor aangesloten diensten kunt u DigiD Machtigen gebruiken: de helper logt in met de eigen DigiD en krijgt toestemming voor bepaalde zaken. Vraag bij andere organisaties hoe u hulp of vertegenwoordiging regelt.

Bron: CAK: zaken laten regelen met DigiD Machtigen.

Blijf samen kijken of de afspraken nog passen

Plan een moment om opnieuw te bespreken wat lukt. Zijn de taken uitvoerbaar? Krijgt uw naaste de gewenste hulp? Heeft u voldoende rust? Bekijk de verdeling opnieuw na een verandering, zoals meer zorg, een ziekenhuisopname of ziekte van een helper.

Verhuist uw naaste naar een zorginstelling? Bespreek met de zorgverleners welke rol u wilt en kunt houden. Leg afspraken vast in het zorgplan.

Bron: Rijksoverheid: mantelzorg na verhuizing naar een zorginstelling.

Uw praktische checklist

De vinkjes worden bewaard in deze browser op dit apparaat. Gebruik de knop ‘Checklist leegmaken’ om opnieuw te beginnen.