QR-codefraude herkennen en voorkomen

Niet alleen online: waar kunt u misleidende QR-codes tegenkomen?

Een QR-code kan op een parkeerautomaat of laadpaal voor een elektrische auto staan. Oplichters kunnen een eigen sticker over een oorspronkelijke code plakken. U denkt dan dat u bij de parkeer- of laadaanbieder betaalt, terwijl u op een andere website terechtkomt.

Een QR-code kan op een parkeerautomaat of laadpaal staan, maar ook op een menukaart, poster, folder, brief of collectebus. Een code op een fysieke plek is niet automatisch betrouwbaar: een sticker kan zijn overgeplakt en drukwerk kan worden nagemaakt. Een petitie op straat is daarom een geschikt oefenvoorbeeld, zonder dat dit bewijst dat iedere petitie fraude is.

Praktijkopdracht · Controleer een QR-code

U wilt parkeren en ziet een QR-code op een sticker

Bekijk de afbeelding. U hoeft geen QR-code te scannen. In deze oefening laten we zien wat er na het scannen zou kunnen verschijnen.

Bekijk het nagebootste scherm na het scannen

Een losse sticker is niet automatisch fraude. Controleer bij twijfel de officiële betaalwijze en de website die geopend wordt.

Ook in reclamefolders, brieven, posters, bij collectes en op kaarten voor evenementen kunnen QR-codes staan. Sommige van deze situaties zijn bekend uit fraudemeldingen. Een ander mogelijk scenario is dat iemand u op straat vraagt om via een QR-code een petitie te tekenen. Een petitie is een verzoek dat burgers met hun handtekening steunen. Voor dit specifieke scenario met een petitie is geen Nederlandse fraudemelding bevestigd. Het is wel geschikt om te oefenen hoe u een onbekende QR-code controleert.

De truc met een kleine betaling en een verborgen abonnement

Stel dat u op een folder een aanbieding ziet. U kunt voor €1 meedoen aan een actie. Na het scannen van de QR-code vraagt de website om uw betaalkaartgegevens. U denkt één keer €1 te betalen, maar in de kleine tekst staat dat u na enkele dagen iedere maand een hoger bedrag verschuldigd bent.

Een klein bedrag, zoals één euro, kan onderdeel zijn van een abonnement met terugkerende kosten. Lees voor het betalen of het om één betaling of om een proefperiode gaat. Bij een proefperiode wordt een product of dienst tijdelijk aangeboden, waarna er soms automatisch maandelijkse kosten volgen.

Een abonnement is een afspraak waarbij u regelmatig betaalt voor een dienst of product. Een proefperiode is een korte periode waarin u iets gratis of goedkoop kunt proberen. Oplichters kunnen proberen de overgang naar een betaald abonnement te verbergen. In dit voorbeeld zijn de bedragen verzonnen. Het verschijnsel bestaat wel: de Fraudehelpdesk heeft gewaarschuwd voor misleidende QR-codes bij lotenverkoop.

Let daarom niet alleen op het bedrag dat nu op de betaalpagina staat. Controleer ook de tekst over latere betalingen, de duur van de overeenkomst en hoe u kunt opzeggen. Staat nergens duidelijk of het om één betaling of een abonnement gaat? Betaal dan niet.

Hoe controleert u een QR-code voordat u iets betaalt?

1. Kijk waar de code is aangebracht. Lijkt het een losse sticker die over een bestaande code is geplakt? Gebruik hem dan niet.
2. Controleer wie de code aanbiedt. Bij parkeren of laden kunt u vaak ook een officiële parkeerapp, laadapp of de gewone betaalmogelijkheid gebruiken.
3. Bekijk het webadres vóórdat u verdergaat. Een telefoon toont na het scannen meestal eerst de verwijzing. Het adres moet passen bij de organisatie die u verwacht.
4. Open geen betaalpagina als u twijfelt. Zoek de officiële website liever zelf op.
5. Controleer de kosten. Kijk of u toestemming geeft voor terugkerende bedragen of een abonnement.
6. Vul geen bankcodes of wachtwoorden in omdat een QR-code dat vraagt. Wees extra alert op druk om onmiddellijk te handelen.

Controleer op uw telefoon het webadres voordat u de pagina opent. Weet u niet zeker wat de officiële betaalwijze is, kijk dan op de instructies van de parkeerbeheerder of zoek zelfstandig de website van de organisatie. Een nette betaalpagina of bekend logo is niet genoeg.

Wat moet u doen als u een verkeerde code hebt gebruikt?

Heeft u alleen gescand en niets geopend? Dan is er meestal niets gebeurd. Heeft u een website geopend zonder gegevens in te vullen? Sluit deze en blijf alert. Heeft u wachtwoorden ingevoerd? Verander ze op de echte website of in de officiële app.

Bij een verdachte QR-code verschilt de vervolgstap per situatie. Hebt u alleen gescand, sluit dan de pagina en controleer of u verder niets hebt gedaan. Hebt u betaalgegevens of wachtwoorden ingevuld, neem dan direct passende beveiligingsmaatregelen en neem zo nodig contact op met uw bank.

Heeft u betaald of bankgegevens ingevuld? Neem direct contact op met uw bank. Heeft u onverwachte abonnementskosten, bewaar dan een afbeelding van de aanbieding en alle betaalbewijzen. Vraag uw bank welke betalingen u kunt betwisten. Betwisten betekent dat u aangeeft het niet eens te zijn met een betaling. Maak bij het bedrijf schriftelijk bezwaar als u geen toestemming gaf voor het abonnement. De precieze rechten hangen af van hoe de overeenkomst tot stand kwam.

Praktijkopdracht: bekijk een parkeerautomaat

Op de afbeelding hieronder ziet u een nagemaakt voorbeeld van een parkeerautomaat met een extra QR-code als losse sticker. Kijk naar de plek waar de sticker zit en naar de oorspronkelijke instructies eronder.

Een losse sticker is een reden om extra te controleren, maar bewijst op zichzelf niet dat er fraude is. Gebruik bij twijfel een bekende parkeerapp of de betaalmogelijkheid die de parkeerbeheerder officieel vermeldt.